Nawracające zapalenie uszu u psa – przyczyny i leczenie

Dlaczego zapalenie uszu u Twojego psa wciąż powraca? Po leczeniu objawy ustępują na jakiś czas, ale po kilku tygodniach lub miesiącach wracają. Pies znowu potrząsa głową, drapie uszy albo unika dotyku. Z kanału słuchowego ponownie wydobywa się ciemna wydzielina i nieprzyjemny zapach. W takiej sytuacji zastosowanie kolejnych kropli może przynieść jedynie krótkotrwałą poprawę. Dlaczego?

Bo przewlekłe lub nawracające zapalenie uszu u psa często jest objawem innego problemu: alergii pokarmowej lub atopowego zapalenia skóry. Dlatego skuteczne leczenie powinno obejmować dwa działania: opanowanie aktualnego stanu zapalnego oraz znalezienie jego pierwotnej przyczyny.

Edek i problemy z uszami trwające od kilku lat

Do mojego gabinetu trafił niedawno Edek – okazały cane corso, który od kilku lat zmaga się z nawracającym zapaleniem uszu. Za każdym razem scenariusz wyglądał podobnie: chwilowa poprawa po lekach, a następnie powrót objawów.
Badanie otoskopowe wykazało silny stan zapalny i obrzęk kanału słuchowego. Pobrałem materiał do badania cytologicznego, a wynik pod mikroskopem był jednoznaczny: masowe namnożenie drożdżaków z rodzaju Malassezia.

Drożdżaki te naturalnie występują na skórze i w uszach zdrowych psów, nie wyrządzając im krzywdy. Gdy jednak w kanale słuchowym dochodzi do zaburzenia mikroflory, bakterie i drożdżaki zaczynają namnażać się w szybkim tempie. U Edka objawiało się to silnym świądem, bolesnością, zaczerwienieniem oraz obfitą, ciemną wydzieliną o bardzo charakterystycznym zapachu.

Cytologia pozwala nam dobrać skuteczne leki, które pomogą opanować infekcję drożdżakową. Jeśli jednak chcemy rozwiązać problem na dłużej, musimy znaleźć i zacząć kontrolować jego pierwotne źródło, którym w przypadku Edka najprawdopodobniej jest alergia. Niestety, jeżeli nie rozpoznamy i nie ograniczymy wpływu pierwotnej przyczyny – na przykład tła alergicznego lub uwarunkowań anatomicznych – problem może powrócić przy najbliższej okazji.

Dlaczego zapalenie ucha u psa ciągle powraca?

Za nawracającym zapaleniem uszu rzadko stoi tylko jeden problem. Zazwyczaj nakłada się na siebie kilka przyczyn i czynników, które wspólnie wywołują lub podtrzymują stan zapalny:

• przyczyna pierwotna, która zapoczątkowuje stan zapalny, np. alergia, ciało obce, pasożyty lub rzadziej inne choroby skóry;
• wtórna infekcja, wywołana przez namnażające się drożdżaki albo bakterie,
• czynniki sprzyjające, takie jak budowa kanału słuchowego, zwisające uszy, duża ilość włosów, częste pływanie lub zalegająca wilgoć;
• skutki długotrwałego zapalenia – im dłużej trwa stan zapalny, tym bardziej zmienia się kanał słuchowy: jego ściany grubieją, pojawia się obrzęk, a światło kanału stopniowo się zwęża. W tak zmienionym uchu łatwiej dochodzi do kolejnych infekcji, a w zaawansowanych przypadkach – stan zapalny przenosi się głębiej i może objąć również ucho środkowe.

Leki przeciwgrzybicze czy antybiotyki pozwalają wyciszyć aktualną, wtórną infekcję. Jeżeli jednak jej prawdziwe źródło (np. alergia) pozostaje nierozpoznane, stan zapalny szybko powróci. Dlatego przy kolejnych nawrotach nie ma sensu po raz kolejny leczyć wyłącznie samych objawów – trzeba odnaleźć i wyeliminować podstawową przyczynę choroby.

Czy nawracające zapalenie uszu może być objawem alergii?

Tak, nawet około 70% przewlekłych i nawracających zapaleń uszu u psów może mieć podłoże alergiczne. Najczęściej bierzemy pod uwagę dwa problemy: alergię pokarmową oraz atopowe zapalenie skóry, czyli reakcję na alergeny obecne w otoczeniu.
Co ważne, u wielu psów choroba uszu nie występuje w izolacji. Dlatego zwracamy uwagę, czy u czworonoga nie pojawiły się także:

• intensywne lizanie i wygryzanie łap,
• świąd i zaczerwienienie pyska, pach, pachwin lub brzucha,
• nawracające infekcje skórne w innych miejscach ciała,
• ocieranie pyszczkiem o meble lub dywan,
• sezonowe nasilanie się świądu (np. wiosną lub latem).

Warto pamiętać, że u wielu pacjentów nawracające zapalenie ucha przez długi czas pozostaje jedynym widocznym objawem rozwijającej się alergii.

Alergia pokarmowa a zapalenie uszu u psa

W alergii pokarmowej układ immunologiczny błędnie rozpoznaje określony składnik pożywienia jako zagrożenie. Najczęściej jest nim białko – z drobiu, wołowiny, jagnięciny, nabiału. Żeby sprawdzić, na co uczulony jest Twój pies, zalecam dietę eliminacyjną. Jest ona oparta na jednym źródle białka – najlepiej takim, którego pies wcześniej nie jadł, np. króliku, koninie lub mięsie jelenia. Dobrym rozwiązaniem w takich przypadkach jest również weterynaryjna karma hydrolizowana, w której białko zostało rozłożone na bardzo małe fragmenty. Trzeba jednak pamiętać, że nie wszystkie psy chętnie jedzą ten rodzaj karmy.

WAŻNE: Zwykła karma „monobiałkowa” ze sklepu zoologicznego zazwyczaj nie wystarcza do przeprowadzenia próby diagnostycznej. Ze względu na procesy produkcyjne w karmach komercyjnych mogą znajdować się śladowe ilości innych białek, dlatego polecam karmy weterynaryjne. Wybór ścisłej diety zawsze warto skonsultować z lekarzem.

Jak prawidłowo przeprowadzić dietę eliminacyjną?

Dieta eliminacyjna trwa zazwyczaj około 8 tygodni. W tym okresie pies może jeść wyłącznie wyznaczoną karmę.

Podczas diety eliminacyjnej obowiązuje bezwzględny zakaz podawania:

• przysmaków, gryzaków i smaczków treningowych,
• jedzenia ze stołu i resztek posiłków,
• rarytasów do higieny jamy ustnej,
• leków i suplementów w wersjach smakowych (bez zgoda lekarza),
• dostępu do misek innych zwierząt w domu.

Nawet niewielkie odstępstwa mogą zaburzyć wynik próby. Jeśli po 8 tygodniach objawy zapalenia uszu ustąpią, wykonuje się tzw. kontrolowaną próbę prowokacyjną (ponowne podanie wcześniejszego pokarmu). Powrót objawów potwierdza alergię pokarmową. Dieta eliminacyjna jest więc przede wszystkim badaniem diagnostycznym, a nie tylko sposobem żywienia.

Czy testy z krwi lub sierści wykrywają alergię pokarmową?

Dostępne na rynku komercyjne testy alergiczne z krwi, śliny czy sierści nie są wiarygodnym narzędziem w diagnostyce alergii pokarmowej. Wyniki mogą być fałszywie dodatnie lub ujemne, prowadząc do niepotrzebnego wykluczania wielu produktów. Złotym standardem pozostaje rzetelna dieta eliminacyjna.

Atopowe zapalenie skóry a choroby uszu

Drugą częstą przyczyną nawracających zapaleń uszu jest atopowe zapalenie skóry, czyli przewlekła choroba alergiczna związana z reakcją na alergeny środowiskowe. Mogą to być między innymi roztocza kurzu domowego, pyłki roślin lub zarodniki pleśni.

Atopii nie diagnozuje się z samego testu z krwi. Otoskopia, wywiad i wykluczenie innych przyczyn (pasożytów, infekcji oraz alergii pokarmowej) stanowią podstawę do rozpoznania AZS przez lekarza. Dopiero po potwierdzeniu atopowego zapalenia skóry można wykonać testy śródskórne lub panel z krwi. Ich celem nie jest samo postawienie diagnozy, ale wytypowanie alergenów, które służą do przygotowania indywidualnej immunoterapii alergenowej (odczulania).

Czy niektóre rasy częściej chorują na zapalenie uszu?

Tak, niektóre rasy są po prostu bardziej narażone na problemy z uszami. Wyższe ryzyko dotyczy między innymi bassetów, shar pei, beagli, golden retrieverów, labradorów, cocker spanieli, buldogów, mopsów oraz westie (West Highland White Terrierów).

Z czego to wynika? Bardzo często decyduje anatomia i genetyka:

• długie, ciężkie i zwisające małżowiny, które odcinają dopływ powietrza,
• naturalnie wąskie kanały słuchowe lub ich gęste owłosienie,
• wrodzone skłonności do chorób skóry i alergii,
• hiperplazja, czyli przerost tkanek – im dłużej ucho choruje, tym bardziej jego ściany grubieją i przerastają. Taki stan zapalny dosłownie „zamyka” światło kanału od środka, czyniąc psa jeszcze bardziej podatnym na kolejne nawroty.

Sama budowa ucha czy rasa to jednak nie wyrok. Z drugiej strony – rasy bez genetycznych predyspozycji wcale nie są całkowicie bezpieczne. Najlepszym przykładem jest Edek. Cane corso nie należy do ras o szczególnym ryzyku zapaleń uszu, a mimo to zmaga się z nimi od lat.

Jak diagnozuje się przewlekłe zapalenie uszu u psa?

Diagnostykę zawsze dobieram indywidualnie do historii pacjenta i stopnia zaawansowania zmian w uchu. Najczęściej obejmuje ona :

• Dokładny wywiad lekarski: pytam o czas trwania problemu, dotychczasowe leczenie, sezonowość, dietę, przysmaki, rutynę pielęgnacyjną, pływanie oraz inne niepokojące objawy skórne.
• Badanie otoskopowe – pozwala dokładnie ocenić stan małżowiny, drożność kanału słuchowego, ilość i rodzaj wydzieliny oraz – jeśli to możliwe – stan błony bębenkowej.
• Cytologię wydzieliny z ucha: podstawowe badanie mikroskopowe pobranego wymazu. Natychmiast wskazuje, czy mamy do czynienia z drożdżakami (Malassezia), bakteriami czy komórkami zapalnymi, co pozwala dobrać precyzyjne leczenie celowane.
• Posiew z antybiogramem (w wybranych przypadkach): wykonywany głównie przy nawracających zakażeniach bakteryjnych, podejrzeniu oporności na leki, zapaleniu ucha środkowego lub braku reakcji na wcześniejszą terapię.
• Diagnostykę alergologiczną: po wyciszeniu ostrego stanu zapalnego wdrażamy poszukiwanie przyczyny pierwotnej – najczęściej poprzez ścisłą dietę eliminacyjną lub diagnostykę w kierunku atopowego zapalenia skóry (AZS).
• Videootoskopię (w trudnych i zaawansowanych przypadkach): Gdy kanał jest mocno obrzęknięty lub zablokowany, videootoskop pozwala obejrzeć wnętrze ucha w powiększeniu na monitorze. Umożliwia precyzyjne, głębokie wypłukanie zalegającej wydzieliny, bezpieczne pobranie materiału do badań oraz ewentualne usunięcie ciała obcego.

Jak skutecznie leczyć nawracające zapalenie uszu u psa?

Skuteczne leczenie w Przychodni Krzyckiej przebiega w trzech krokach:

1. Przyniesienie szybkiej ulgi: opanowanie bólu, świądu, uciążliwego stanu zapalnego i obecnej infekcji (bakterii lub drożdżaków).
2. Leczenie przyczynowe: ustalenie i stałe kontrolowanie podstawowego źródła problemu (najczęściej alergii).
3. Profilaktyka: zminimalizowanie czynników, które mogłyby wywołać kolejny nawrót.

Leki oraz krople do uszu dobieram dla każdego psa wyłącznie na podstawie aktualnego badania otoskopowego i wynikającej z niego cytologii.

WAŻNE: Nigdy nie podawaj psu na własną rękę kropli, które zostały Wam po poprzednim leczeniu! Obecna infekcja może mieć zupełnie inne podłoże, a podanie niektórych preparatów przy uszkodzonej błonie bębenkowej jest niezwykle niebezpieczne i może prowadzić do powikłań.

Nawracające zapalenie uszu – konsultacje u lek. wet. Wojciecha Matyśkiewicza we Wrocławiu

W Przychodni Krzycka na co dzień zajmuję się diagnostyką i leczeniem przewlekłych oraz nawracających chorób uszu. W swojej pracy łączę dermatologię z otologią i diagnostyką endoskopową, ponieważ problemy z uszami często są jednym z objawów choroby skóry.

Podczas wizyty oceniam aktualny stan ucha, wykonuję niezbędne badania (w tym otoskopię i cytologię) i planuje dalsze postępowanie, którego celem jest nie tylko usunięcie infekcji, ale również ograniczenie kolejnych nawrotów.

Jeżeli Twój pies od tygodni, miesięcy lub lat zmaga się z zapaleniem uszu, dotychczasowe leczenie daje tylko krótką ulgę, a problem znów powraca – skonsultuj przypadek swojego pupila w Przychodni Krzycka we Wrocławiu. Pomogę Wam wyrwać się z tego błędnego koła.

Jak przygotować psa do pierwszej konsultacji otologicznej?

Im więcej wiem o dotychczasowym przebiegu choroby, tym łatwiej mi ocenić, dlaczego zapalenie uszu powraca i zaplanować dalszą diagnostykę. Przed pierwszą wizytą warto przygotować:

• listę stosowanych leków i preparatów do uszu – najlepiej wraz z informacją, jak długo były podawane, kiedy zastosowano je ostatni raz i czy przyniosły poprawę. Możesz także zrobić zdjęcia opakowań,
• dotychczasową dokumentację medyczną – wyniki cytologii, posiewów, badań krwi oraz wypisy z wcześniejszych wizyt, jeżeli były wykonywane;
• informacje o diecie psa – dokładne nazwy karm oraz rodzaje mięsa, przysmaków, gryzaków, suplementów i preparatów smakowych podawanych w ostatnich miesiącach,
• informacje o innych objawach – zastanów się, czy pies liże lub wygryza łapy, drapie się w innych miejscach, ma zaczerwienioną skórę albo problemy trawienne oraz czy dolegliwości nasilają się w określonych porach roku.

WAŻNE: przed konsultacją nie czyść uszu psa przez 2-3 dni, o ile lekarz prowadzący nie zalecił inaczej. Wydzielina znajdująca się w kanale słuchowym jest potrzebna do pobrania miarodajnego materiału do badania cytologicznego. Oczyszczenie ucha bezpośrednio przed wizytą może utrudnić ocenę problemu.

Nie odstawiaj jednak samodzielnie przepisanych leków ani kropli. Jeżeli pies jest w trakcie leczenia, przed wizytą zapytaj nas, czy i jak długo należy je nadal stosować.

FAQ – najczęstsze pytania dotyczące nawracającego zapalenie uszu u psa

Dlaczego zapalenie ucha u psa ciągle wraca?

Najczęstszym powodem jest leczenie samej infekcji (np. bakterii czy drożdżaków) bez wyeliminowania jej pierwotnej przyczyny. Nawroty wynikają zazwyczaj z nieleczonej alergii pokarmowej lub środowiskowej, anatomii ucha, obecności ciała obcego, nieprawidłowej pielęgnacji czy trwałych zmian, które rozwinęły się w kanale słuchowym przez długotrwały stan zapalny.

Do jakiego weterynarza zgłosić się z przewlekłym zapaleniem uszu u psa?

Jeżeli zapalenie uszu regularnie powraca, a kolejne leczenie przynosi tylko krótkotrwałą poprawę, warto zgłosić się z psem do lekarza zajmującego się dermatologią i otologią weterynaryjną. Konieczne może być nie tylko opanowanie aktualnej infekcji, lecz także znalezienie jej pierwotnej przyczyny, np. alergii pokarmowej lub atopowego zapalenia skóry.
W Przychodni Krzyckiej we Wrocławiu diagnostyką i leczeniem przewlekłych oraz nawracających chorób uszu zajmuje się lek. wet. Wojciech Matyśkiewicz.

Czy drożdżaki w uchu psa oznaczają grzybicę?

Nie w klasycznym rozumieniu tej choroby. Drożdżaki Malassezia naturalnie żyją na skórze i w uszach każdego zdrowego psa. Problem pojawia się wtedy, gdy stan zapalny stwarza im idealne warunki do niekontrolowanego namnażania. Ich obecność wyjaśnia więc, z czym walczymy tu i teraz, ale nie odpowiada na pytanie, dlaczego ucho w ogóle zachorowało.

Jak długo trwa dieta eliminacyjna u psa?

Ścisła dieta diagnostyczna trwa zazwyczaj około 8 tygodni. W tym okresie pies może otrzymywać wyłącznie wyznaczoną karmę oraz wodę. Podawanie innych przysmaków, gryzaków lub resztek może uniemożliwić prawidłową ocenę efektów.

Czy videootoskopia jest konieczna przy każdym zapaleniu ucha?

Nie. Jest szczególnie przydatna przy zapaleniach przewlekłych, nawracających, głębokich lub opornych na dotychczasowe leczenie, a także wtedy, gdy trzeba dokładnie ocenić błonę bębenkową, wypłukać kanał albo usunąć ciało obce.