Chemioterapia u psa i kota – fakty i mity

Informacja, że twój zwierzak potrzebuje leczenia onkologicznego i chemioterapii, często wywołuje u opiekuna niepokój i rodzi masę pytań. Od razu pojawiają się skojarzenia z leczeniem onkologicznym u ludzi: osłabieniem, nudnościami i długimi pobytami w szpitalu.

Chemioterapia weterynaryjna wygląda jednak inaczej – jej głównym celem jest nie tylko walka z chorobą, ale przede wszystkim zachowanie możliwie dobrej jakości życia zwierzęcia.

Nie oznacza to, że terapia jest całkowicie wolna od działań niepożądanych. Ich rodzaj i nasilenie zależą od zastosowanego leku, dawki, rodzaju nowotworu oraz ogólnej kondycji pacjenta. Większość psów i kotów przechodzi chemioterapię łagodniej, niż obawiają się ich opiekunowie. Czego naprawdę spodziewać się po leczeniu? Odpowiadamy na najczęstsze pytania opiekunów. 

Na czym polega chemioterapia u zwierząt i kiedy się ją stosuje?

Chemioterapia polega na podawaniu leków przeciwnowotworowych (cytostatyków), które niszczą komórki nowotworowe lub hamują ich gwałtowne namnażanie. Ponieważ leki te działają ogólnoustrojowo, wykazują skuteczność również wobec komórek nowotworowych znajdujących się poza pierwotnym miejscem rozwoju guza.

W zależności od diagnozy leczenie onkologiczne może być stosowane jako samodzielna metoda leczenia albo łączona z zabiegiem chirurgicznym, radioterapią lub innymi formami terapii. Celem chemioterapii może być:

• uzyskanie remisji choroby;
• zmniejszenie guza przed operacją;
• zniszczenie komórek nowotworowych, które mogły pozostać po zabiegu;
• ograniczenie ryzyka lub opóźnienie pojawienia się przerzutów;
• spowolnienie rozwoju choroby;
• złagodzenie objawów i przedłużenie życia przy zachowaniu jego dobrej jakości.

Warto pamiętać, że nie każdy nowotwór reaguje na chemioterapię. O możliwości jej zastosowania decyduje lekarz weterynarii na podstawie typu histopatologicznego guza, stopnia zaawansowania choroby, wyników badań krwi, badań obrazowych oraz ogólnego stanu psa lub kota.

Plan leczenia onkologicznego zawsze dobieramy indywidualnie, uwzględniając rodzaj nowotworu, stopień zaawansowania choroby oraz ogólny stan pacjenta. W zależności od przypadku terapia może obejmować chemioterapię, zabieg chirurgiczny, laserowe usuwanie zmian nowotworowych lub odpowiednio zaplanowane połączenie kilku metod.

Jak wygląda podawanie chemioterapii u zwierząt?

To zależy od zastosowanego leku i planu leczenia. 

Leki przeciwnowotworowe w weterynarii podajemy:

• dożylnie (w formie krótkiego zastrzyku lub wlewu kroplowego),
• podskórnie,
• doustnie (w postaci tabletek lub kapsułek podawanych w domu).

Czas podania leku zależy od wybranego preparatu – niektóre podaje się w kilka minut, podczas gdy inne wymagają dłuższego wlewu i krótkiej obserwacji pacjenta w przychodni.

Chemioterapia zazwyczaj odbywa się w określonych cyklach, pomiędzy którymi organizm psa lub kota ma czas na pełną regenerację. Przed każdym kolejnym podaniem leku wykonujemy morfologię krwi, a w razie potrzeby także badania biochemiczne, badanie moczu i USG/RTG, aby upewnić się, że dalsze leczenie jest w pełni bezpieczne.

Czy chemioterapia u psa lub kota powoduje ból i cierpienie?

To jedna z największych obaw opiekunów. Podstawową zasadą onkologii weterynaryjnej jest zapewnienie zwierzęciu komfortowego życia bez niepotrzebnego cierpienia. Leczenie nie jest prowadzone za wszelką cenę. 

Podczas każdej wizyty kontrolnej oceniamy nie tylko reakcję guza na leki, ale również samopoczucie oraz jakość życia twojego czworonoga.

Pod uwagę bierze między innymi:

• apetyt i masę ciała,
• aktywność i zainteresowanie otoczeniem, chęć do zabaw, spacerów i interakcji z domownikami,
• brak przewlekłego bólu,
• nudności, wymioty lub biegunkę.

Chemioterapia może powodować działania niepożądane, jednak zazwyczaj są one łagodne i przejściowe. Jeżeli zwierzę źle znosi leczenie, lekarz może zmniejszyć dawkę leku, wydłużyć odstęp między podaniami, zastosować leczenie wspomagające albo zmienić sposób terapii.

Jeżeli obciążenie związane z terapią zaczyna przewyższać korzyści, lekarz może zmniejszyć dawkę leku, wydłużyć odstępy między podaniami, wdrożyć leczenie wspomagające lub zmienić plan terapii. Gdy kontynuacja nie przynosi efektów, leczenie można przerwać i skupić się na opiece paliatywnej, której celem jest ograniczenie bólu oraz zapewnienie zwierzęciu komfortu. Decyzję o kontynuowaniu terapii zawsze podejmujemy wspólnie z opiekunem.

Jakie są najczęstsze skutki uboczne chemioterapii u zwierząt?

U psów i kotów działania niepożądane występują znacznie rzadziej i mają zazwyczaj łagodniejszy przebieg niż u ludzi. Większość pacjentów znosi leczenie bardzo dobrze. Jeśli objawy się pojawią, mają charakter przejściowy i najczęściej obejmują:

• krótkotrwały spadek apetytu lub gorsze samopoczucie (1-3 dni po podaniu leku),
• łagodne zaburzenia ze strony układu pokarmowego (nudności, pojedyncze wymioty, luźniejszy stolec),
• przejściowe obniżenie liczby białych krwinek (lekarz kontroluje to badaniem krwi),
• anemię lub spadek ilości płytek krwi;
• czasami wzrost parametrów wątrobowych, rzadziej nerkowych.

Czy warto zdecydować się na chemioterapię u psa lub kota?

To zależy – chemioterapia może przynieść zwierzęciu realną korzyść, ale nie będzie najlepszym rozwiązaniem w każdym przypadku. Może prowadzić do remisji, spowolnić rozwój nowotworu, złagodzić jego objawy lub wydłużyć czas życia zwierzęcia w dobrej kondycji.

Oczekiwane efekty zależą jednak od rodzaju i stopnia zaawansowania choroby oraz ogólnego stanu pacjenta. Przed podjęciem decyzji warto omówić z lekarzem:

• jaki jest cel leczenia,
• jakiej poprawy można się spodziewać,
• jak może przebiegać choroba bez chemioterapii,
• jakie działania niepożądane mogą wystąpić,
• jak często będą potrzebne wizyty i badania,
• po czym będzie można ocenić, czy terapia przynosi korzyść,
• w jakich okolicznościach leczenie zostanie zmienione lub przerwane.

Nie można zagwarantować, jak konkretny pies lub kot zareaguje na chemioterapię. Lekarz może jednak przedstawić dostępne możliwości, przewidywane korzyści i obciążenia związane z każdą z nich. Dzięki temu opiekun może podjąć świadomą decyzję, uwzględniając przede wszystkim dobro i jakość życia swojego zwierzęcia.

Najważniejsze, aby leczenie dało zwierzęciu jak najwięcej dobrych dni, a nie tylko przedłużało jego życie – to podstawowa zasada onkologii weterynaryjnej.

Czy po chemioterapii pies lub kot straci sierść?

Najczęściej nie. Całkowita utrata sierści występuje u zwierząt bardzo rzadko. U części pacjentów może dojść do jej przerzedzenia lub zmiany struktury.

Bardziej zauważalna utrata włosa może wystąpić u ras, których włos rośnie w sposób ciągły, m.in. u pudli, bichonów, sznaucerów i niektórych terierów. U kotów może natomiast dojść do utraty wibrysów lub przerzedzenia podszerstka. Po zakończeniu terapii sierść zazwyczaj odrasta, choć czasem może mieć początkowo inną strukturę lub kolor..

Czy wiek jest przeciwwskazaniem? Chemioterapia u starszego psa lub kota

O możliwości rozpoczęcia leczenia onkologicznego nie decyduje wiek, lecz ogólny stan zdrowia pacjenta. Starszy pies lub kot w dobrej kondycji fizycznej może tolerować chemioterapię lepiej niż młodszy osobnik z chorobami przewlekłymi. Dlatego decyzję o rozpoczęciu leczenia zawsze podejmujemy indywidualnie dla każdego pacjenta.

Przed zakwalifikowaniem pacjenta do chemioterapii oceniamy między innymi:

• wyniki badań krwi (morfologię oraz biochemię),
• wydolność nerek i wątroby (kluczowych organów metabolizujących leki),
• stan układu krążenia i serca,
• obecność chorób współistniejących,
• rodzaj i stopień zaawansowania nowotworu,
• dotychczasową aktywność oraz jakość życia zwierzęcia.

Czy chemioterapia wymaga długich kroplówek i pobytów w szpitalu?

To mit. Czas podania leku zależy od preparatu. Wiele cytostatyków podaje się w formie krótkiego zastrzyku lub kilkunastominutowej kroplówki, po której pies lub kot może natychmiast wrócić z opiekunem do domu.

W przypadku leków podawanych doustnie całe leczenie odbywa się w domu, zgodnie ze ściśle określonymi zaleceniami lekarza dotyczącymi dawkowania i środków ostrożności.

Częstotliwość wizyt zależy również od ustalonego planu leczenia. Kolejne podania leków mogą odbywać się co tydzień lub w odstępach kilku tygodni, a cała terapia może trwać od kilku miesięcy do roku lub w przypadku leczenia paliatywnego dożywotnio.

Czy chemioterapia może całkowicie wyleczyć nowotwór u psa lub kota?

To zależy od rodzaju nowotworu, stopnia jego zaawansowania i celu przyjętej terapii. 

Niektóre nowotwory wykazują wysoką wrażliwość na leki cytostatyczne, w przypadkach bardziej opornych na leczenie – skupiamy się w terapii na spowolnieniu rozwoju choroby i łagodzeniu jej objawów

W onkologii weterynaryjnej jednym z głównych celów leczenia jest uzyskanie remisji. Oznacza ona ustąpienie objawów choroby oraz znaczne zmniejszenie lub zanik zmian nowotworowych. Dzięki temu zwierzę może przez kolejne miesiące, a czasem nawet lata, cieszyć się dobrym samopoczuciem i jakością życia. Remisja nie zawsze oznacza jednak trwałe wyleczenie.

Ostateczne rokowanie zależy m.in. od:

• dokładnego rozpoznania histopatologicznego,
• stopnia zaawansowania nowotworu i obecności przerzutów,
• możliwości połączenia chemioterapii z chirurgią lub innymi metodami,
• indywidualnej reakcji organizmu na zastosowane leczenie.

Jakie badania trzeba wykonać przed rozpoczęciem leczenia?

Rzetelna diagnostyka to fundament bezpiecznego leczenia. Przed wdrożeniem cytostatyków konieczne jest dokładne rozpoznanie typu nowotworu oraz ocena ogólnej wydolności organizmu.

W zależności od przypadku diagnostyka onkologiczna może obejmować:

• biopsję i badanie cytologiczne lub histopatologiczne;
• rozszerzone badania krwi (morfologia, biochemia);
• badanie ogólne moczu;
• diagnostykę obrazową: USG jamy brzusznej, RTG klatki piersiowej w celu wykluczenia przerzutów.

Nie każdy pacjent potrzebuje wszystkich wymienionych badań. Ich zakres ustala lekarz na podstawie dotychczasowych wyników, badania klinicznego i podejrzewanego rozpoznania.

Czy po chemioterapii można normalnie dotykać i przytulać zwierzę?

Tak, zwierzę można normalnie głaskać i przebywać z nim w jednym pomieszczeniu, ale należy przestrzegać zasad bezpieczeństwa przekazanych przez lekarza.  

Przez pierwsze dni po podaniu leków ich śladowe ilości mogą być wydalane z moczem, kałem lub wymiocinami. W tym okresie należy zachować podstawowe środki ostrożności:

• sprzątać odchody i wymiociny w jednorazowych rękawiczkach,
• wyrzucać zabrudzone materiały do szczelnie zamkniętych woreczków,
• dokładnie myć ręce po czyszczeniu kuwety lub zebraniu odchodów z trawnika,
• unikać kontaktu ze śliną kota lub psa.

Szczególne środki ostrożności dotyczą kobiet w ciąży, kobiet karmiących piersią, małych dzieci – w takich sytuacjach zwykle odmawiamy podawania chemii i rozważamy inne możliwości leczenia, jeżeli zwierzę nie może być czasowo odizolowane.

Czas stosowania środków ostrożności zależy od konkretnego preparatu. Należy więc kierować się instrukcjami otrzymanymi w trakcie wizyty, a nie informacjami znalezionymi w internecie.

Czy podczas chemioterapii można podawać suplementy?

Każdą zmianę diety, podawanie suplementów, ziół, witamin czy olejków CBD należy bezwzględnie skonsultować z lekarzem prowadzącym.

Niektóre substancje „naturalne” mogą wchodzić w interakcje z lekiem przeciwnowotworowym, osłabiając jego działanie lub obciążając wątrobę i nerki. Odpowiednio dobrane leczenie wspomagające (np. leki przeciwwymiotne czy stymulujące apetyt) przepisuje lekarz onkolog.

Jak długo trwa chemioterapia u psa lub kota?

Czas trwania leczenia onkologicznego zależy przede wszystkim od rodzaju nowotworu, przyjętego planu leczenia oraz indywidualnej odpowiedzi organizmu. Terapia może trwać od kilku tygodni do kilku miesięcy, a w niektórych przypadkach przyjmuje charakter ciągłego leczenia przewlekłego. Ostateczny harmonogram podań ustala lekarz onkolog na podstawie wyników badań kontrolnych i samopoczucia pacjenta.

Ile kosztuje chemioterapia u psa lub kota?

Koszt leczenia onkologicznego jest ustalany indywidualnie dla każdego pacjenta. Na ostateczną cenę terapii wpływają m.in.:

• masa ciała zwierzęcia – dawki leków cytostatycznych przelicza się ściśle na wagę lub powierzchnię ciała,
• rodzaj i dostępność preparatu – poszczególne leki przeciwnowotworowe różnią się ceną,
• częstotliwość wizyt oraz badań kontrolnych – regularne badania krwi (morfologia, biochemia) oraz badania obrazowe (USG, RTG) są niezbędne do bezpiecznego podawania kolejnych dawek,
• koszty dodatkowe w przypadku wystąpienia efektów ubocznych i ewentualnego ich leczenia.

Szczegółowy kosztorys oraz wstępny plan leczenia lekarz przedstawia opiekunowi po przeprowadzeniu kwalifikacji onkologicznej.

Niepokojące objawy po chemioterapii – kiedy pilnie skontaktować się z lekarzem?

Po podaniu leku należy obserwować apetyt, aktywność, oddawanie moczu i kału oraz zachowanie zwierzęcia. Skontaktuj się z przychodnią, jeśli u pupila wystąpią:

• uporczywe wymioty lub nasilona, trwająca ponad 24h biegunka,
• całkowity brak apetytu i niechęć do picia wody,
• wyraźne osłabienie,
• gorączka,
• duszność,
• krew w moczu, kale lub wymiocinach,
• problemy z oddawaniem moczu,
• nagłe pogorszenie stanu zwierzęcia.

Nie należy samodzielnie zmieniać dawki leków przeciwnowotworowych ani podawać psu lub kotu leków przeznaczonych dla ludzi.

Chemioterapia u psa i kota we Wrocławiu – konsultacja onkologiczna

W Przychodni Krzyckiej konsultacje onkologiczne oraz leczenie psów i kotów z chorobami onkologicznymi prowadzi lek. wet. Wojciech Matyśkiewicz. Doktor Wojciech zajmuje się diagnostyką zmian rozrostowych, kwalifikacją pacjentów do chemioterapii oraz prowadzeniem ich na kolejnych etapach leczenia.

Podczas pierwszej wizyty lekarz analizuje dokumentację medyczną, bada pacjenta i omawia z opiekunem cel oraz możliwe warianty leczenia, przewidywane koszty i potencjalne działania niepożądane. Najważniejszym kryterium przy wyborze terapii pozostają korzyści dla zwierzęcia i jego jakość życia.

Szukasz konsultacji onkologicznej? Zauważyłeś niepokojącą zmianę u swojego pupila albo masz już rozpoznanie choroby nowotworowej? Umów wizytę u lek. wet. Wojciecha Matyśkiewicza.

Na wizytę zabierz dotychczasowe wyniki badań, opisy badań cytologicznych lub histopatologicznych, dokumentację wykonanych zabiegów oraz listę leków i suplementów przyjmowanych przez zwierzę.